Jak przechowywać oliwę extra virgin, aby była świeża?

lip10

 Jak przechowywać oliwę extra virgin, aby była świeża?

 

 

 

  • Czy metalowe opakowania na oliwę są bezpieczne dla zdrowia?
  • Jak przechowywać oliwę extra virgin?
  • Jak szybko trzeba zużyć oliwę po jej otwarciu?

 

Z takimi pytaniami spotykamy się na codziennie. I postaramy się na nie odpowiedzieć.

 

Oliwa z oliwek extra virgin (z pierwszego tłoczenia) jest produktem SUPERFOOD, naturalnym, wyjątkowym źródłem wielu bioaktywnych składników cennych dla naszego zdrowia.

 

Oliwa z oliwek extra virgin jest jedynym olejem spożywczym wytwarzanym na skalę masową bez użycia chemikaliów i rafinacji przemysłowej. Bez dodatku konserwantów przedłużających termin przydatności do spożycia. 

 

Zużycie oliwy extra virgin wrasta, głównie z powodu jej właściwości sensorycznych, przeciwutleniających i terapeutycznych. Polifenole i tokoferole o działaniu antyoksydacyjnym zapobiegają nowotworom i chorobom zwyrodnieniowym.  Systematycznie badania naukowe odkrywają coraz to nowe działanie prozdrowotne oliwy extra virgin. Termin ważności i przydatności do spożycia oliwy extra virgin to 18 miesięcy od momentu wytłoczenia. Przez ten czas, jakość oliwy extra virgin systematycznie ulega pogorszeniu – zmniejsza się ilość zawartych w niej bioaktywnych składników. Odpowiedzialne są za to dwa główne czynniki – proces “starzenia się” oliwy extra virgin oraz warunki jej przechowywania.

 

Ze względu na wysoką zawartość jednonienasyconych tłuszczy oliwa extra virgin może być przechowywana dłużej niż większość innych olejów roślinnych, o ile jest przechowywana prawidłowo. Wysoką trwałość oliwy extra virgin przypisuje się dużej zawartości związków fenolowych, karotenoidom oraz w mniejszym stopniu tokoferolom.

 

Jak zatem przedłużyć świeżość oliwy extra virgin i jej właściwości prozdrowotne w warunkach domowych? Jakie są prawidłowe warunki jej przechowywania, aby zachować wysoki poziom biologicznie aktywnych związków?

 

Jakość oliwy extra virgin psują:

 

  • światło UV i fluorescencyjne
  • dostęp powietrza (tlen)
  • wilgotność
  • wysoka temperatura
  • długi czas przechowywania

 

Wysoka temperatura, dostęp powietrza i światła są najgorszymi wrogami trwałości oliwy extra virgin. Wpływają na tworzenie się w oliwie extra virgin wolnych rodników, które ostatecznie prowadzą do nadmiernego utleniania i jełczenia oliwy. Wówczas oliwa extra virgin ma nieprzyjemny smak. Ale co gorsza, utlenianie i wolne rodniki w “zepsutej” oliwie extra virgin przyczyniają się do chorób serca i raka. Jedzenie zjełczałej oliwy nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, ale “pochłania” w organizmie cenne przeciwutleniacze zamiast ich dostarczać.

 

A co przedłuża jej trwałość? Badania naukowe wskazują, że utrzymanie “stabilnej jakości” oliwy extra virgin zależy w sporej mierze od odmiany oliwek, z których została wytłoczona.

 

Odmiana oliwek

 

“Odmiana oliwek jest czynnikiem, który ma duży wpływ na zmianę jakości oliwy” – czytamy w opracowaniu “Influence of Extreme Storage Conditions on Extra Virgin Olive Oil Parameters: Traceability Study” opublikowanym w Journal of Analytical Methods in Chemistry w 2016 roku.

 

W miarę “stała” jakość przez cały okres przydatności do spożycia cechuje m.in. oliwy extra virgin z odmiany Koroneiki. Koroneiki, zwane Królową Gajów, są używane do produkcji oliwy z oliwek z uwagi na jej wysoką “oliwodajność”. Koroneiki uprawiane na Krecie od ponad 5 000 lat na oliwę extra virgin o delikatnej owocowej nucie, czasami z posmakiem pikantnym i lekko gorzkawym (posmaku salaty radicchio lub cykorii). Odmiana Koroneiki charakteryzuje się bardzo wysoką zawartością polifenoli i przeciwutleniaczy. Ceniona jest w dietach medycznych. Także kwasowość oliwy extra virgin z odmiany Koroneiki zachowuje wszystkie standardy – poniżej 0,8 %. Często kwasowość utrzymuje się na poziomie 0,3 %. I tak wysoka zawartość polifenoli chroni oliwę extra virgin z Koroneiki przed szybką degradacją.

 

 

Kupując oliwę extra virgin warto przeczytać na etykietce z jakiej odmiany oliwek została wytłoczona. W ten sposób dowiemy się czy oliwa extra virgin posiada naturalne predyspozycje do samoczynnego zachowania świeżości.

 

Niskie temperatury przechowywania

 

Oliwa extra virgin powinna być przechowywana w temperaturze “piwnicznej” 10 – 16 °C, najlepiej w stałej temperaturze. “Starożytni Grecy i Rzymianie napełnione oliwą gliniane dzbany zakopywali w ziemi, aby chronić je przed upałem” zauważa Birgit Frohn w książce “Oliwa z oliwek dla zdrowia i urody”. Niskie temperatury zachowują właściwości organoleptyczne świeżej oliwy extra virgin lepiej niż temperatury pokojowe.

 

Oliwa extra virgin przechowywana w temperaturze poniżej 8 °C staje się gęsta i “kosmykowata”, ale w temperaturze pokojowej odzyskują swoją wcześniejszą konsystencję. Chłodzenie w lodówce zasadniczo nie szkodzi oliwie, ale nie zaleca się w przypadku oliwy extra virgin kategorii premium, ponieważ może to wpłynąć ujemnie na jej smak i zapach.

 

Pomieszczenie – ciemne, suche, przewiewne

 

Ważne jest, aby oliwę extra virgin przechowywać w ciemnych, suchym, przewiewnym i chłodnym miejscu, np. w spiżarni, piwnicy, szafce w kuchni a podczas codziennego gotowania z dala od kuchenki czy piekarnika. W ten sposób ochronimy oliwę extra virgin przed działaniem wilgoci, wysoką temperaturą i dostępem światła.

 

Nigdy nie zostawiajmy oliwy extra virgin na blacie, parapecie lub w innym miejscu, w którym będzie wystawiona na działanie światła i wysokiej temperatury.

 

Bezpieczne pojemniki na oliwę extra virgin

 

Bezpieczne pojemniki dla oliwy extra virgin to takie, które jednocześnie:

 

  • zabezpieczają przed działaniem światła naturalnego i sztucznego (światłem UV i fluorescencyjnym)
  • mają szczelne zamknięcia chroniące przed działaniem powietrza (procesem utleniania oliwy) oraz
  • są niereaktywne z jedzeniem (nie wchodzą w reakcje chemiczne z żywnością)

 

Po wytłoczeniu w młynie, oliwa extra virgin przelewana jest przez Mnichów z Klasztor Agia Triada do cylindrycznych zbiorników ze stali nierdzewnej i kwasoodpornej w celu odstania się. A następnie do szklanych, ciemnych butelek lub metalowych puszek, aby nie była narażona na działanie promieni słonecznych. Część producentów sprzedaje oliwę extra virgin w butelkach plastikowych PET lub z białego szkła. W sklepach oferowana jest więc oliwa extra virgin w butelkach szklanych ciemnych lub białych, puszkach metalowych i butelkach plastikowych.

 

Jakie opakowania są zatem  “bezpieczne” dla oliwy?

 

Odpowiednie opakowania, które ograniczą dostęp światła i nie wchodzą w reakcję chemiczną z oliwą to:

  • puszki metalowe
  • butelki z ciemnego szkła oraz
  • tradycyjnie używane – naczynia ceramiczne i porcelanowe.

 

Jakość oliwy extra virgin najszybciej obniża się w pojemnikach z tworzyw polimerowych, następnie w pojemnikach szklanych a najwolniej w puszkach metalowych i opakowaniach Tetra-brik, co związane jest z ograniczonym dostępem światła.

 

Pojemniki PET – wróg jakości

 

Opakowania plastikowe wykonane z termoplastycznego polimeru (PET) są dopuszczone do kontaktu z żywnością. Nie oznacza to jednak, że chronią bioaktywne składniki produktu w czasie magazynowania, transportowania czy ekspozycji w sklepie. Oliwa extra virgin w pojemnikach z tworzyw sztucznych (zarówno z plastiku przezroczystego jak i kolorowego) narażona jest na działanie światła, przed co następuje szybsza jej degradacja. Okres przydatności do spożycia (świeżość) tej oliwy może skrócić się zatem do kilku miesięcy. Zacznie wówczas jełczeć, tracąc walory smakowe i zdrowotne.

 

Oliwa extra virgin trzymana w pojemnikach z tworzyw sztucznych – w porównaniu z oliwami w butelkach z ciemnego szkła czy puszkach metalowych – ma:

 

  • niższą stabilność oksydacyjna
  • mniej karotenów, chlorofilu i fenoli, które są silnymi przeciwutleniaczami.

 

Ponadto istnieje ryzyko, że oliwa extra virgin może wchłonąć PCV (chlorki poliwinylu) z tworzywa sztucznego. I utracić w ten sposób swoje prozdrowotne wartości.

 

Butelki szklane

 

Warto pamiętać, że jedynie butelki z ciemnego szkła chronią wartości odżywcze oliwy przed degradacją.

 

Puszki metalowe – stal nierdzewna 

 

Spore wątpliwości Klientów budzą metalowe opakowania. Stereotypowo kojarzą się ze szkodliwym aluminium. Często słyszymy pytanie czy puszki są w środku pokryte warstwą aluminium bądź innego metalu toksycznego dla zdrowia.

 

Puszki na oliwę extra virgin wykonane są ze stali nierdzewnej – przeznaczonej do intensywnego i długotrwałego przechowywania oliwy extra virgin, mają odpowiednią grubość, są niereaktywnym materiałem, który nie zanieczyszcza oliwy extra virgin i zapobiega jej degradacji (chroni przed światłem i powietrzem).

 

Unijne rozporządzenie (EC) 1935/2004 wyraźnie wymaga, aby „materiały mające kontakt z żywnością były bezpieczne. Nie mogą one uwalniać swoich składników do żywności w ilościach, które mogą narazić ludzkie zdrowie, a także zmieniać w sposób niedopuszczalny składu żywności oraz pogarszać jej smaku i zapachu”. W europejskiej normie PN-EN 10312 wymienione są gatunki stali nierdzewnej zalecane do kontaktu z żywnością, czyli gatunki ferrytyczne, austenityczne i ferrytyczno-austenityczne typu duplex. Producenci metalowych opakowań zobowiązani są do przestrzegania tych norm.

 

Nie wolno natomiast przechowywać oliwy extra virgin w pojemnikach z reaktywnych metali, tj. metali, które wchodzą w reakcje chemiczne z jedzeniem. Głównie są to pojemniki blaszane galwanizowane (ocynkowane), miedziane, żelazne i aluminiowe. Reakcja chemiczna między oliwą extra virgin a takim metalem spowoduje uszkodzenie oliwy extra virgin i może wytworzyć toksyny.

 

Szczelne zamknięcie

 

Niezależnie od tego w jakim pojemniku przechowujemy oliwę extra virgin, opakowanie musi mieć szczelne zamknięcie, aby chronić przed dostępem tlenu. A po każdym użyciu oliwy dokładnie zamknąć pojemnik – korek w puszcze, zakręcić nakrętkę na butelce, naczynie porcelanowe lub ceramiczne owinąć papierem lub folią.

 

“Hurtowy” zakup oliwy do domu

 

Kupowanie oliwy extra virgin w pojemnikach horeca (dużych ilościach) jest na pewno ekonomiczne. Oszczędności są ważne, ale prawidłowe przechowywanie oliwy extra virgin staje się jeszcze ważniejsze. Z opakowania zbiorczego, np. puszki metalowej  5 litrowej należy odlać oliwę do pojemnika mniejszego i bardziej poręcznego do codziennego użytku. Wybierając pojemnik warto pamiętać, aby miał szczelne zamknięcie i był z “ciemnego tworzywa”. A w pojemniku zbiorczym zamknąć przykrywkę bardzo dokładnie, schować w ciemne, suche i zimne miejsce i otwierać tylko po to, aby uzupełnić “podręczny” zapas oliwy extra virgin.

 

Okres ważności oliwy

 

Oliwa extra virgin –  w przeciwieństwie do wina – nie “poprawia” swojej jakości wraz z wiekiem. W miarę “starzenia się” oliwa extra virgin ulega degradacji a poziom kwasowości wzrasta. W rezultacie może mieć nieprzyjemny smak i zapach. Świeżo wytłoczona oliwa, dobrze przechowywana, zachowuje swoje wartości i cechy sensoryczne przez 18 miesięcy. Dlatego warto sprawdzać na etykietce datę wytłoczenia lub datę przydatności do spożycia. “Młoda” oliwa extra virgin, czyli do 6 miesięcy od wytłoczenia, najlepsza jest na surowo, jako dodatek do zimnych sosów sałatkowych.

 

Wybór oliwy w sklepie

 

Badania naukowe wskazują, że oliwa extra virgin eksponowana na półkach w markecie narażona jest na działanie światła UV i fluorescencyjnego. I w tym czasie traci znaczne ilości przeciwutleniaczy m.in. związków fenolowych, co wpływa na obniżenie wartości bioaktywnych składników i stabilności oksydacyjnej.

 

Dlatego, kupując, oliwę extra virgin warto pamiętać, aby:

  • była w butelce z ciemnego szkła lub w puszce metalowe,
  • kiedy nie można kupić oliwy extra virgin w opakowaniu z ciemnego szkła lub stali nierdzewnej, wybrać  butelkę z tyłu półki, ponieważ butelki z przodu chroniły schowaną oliwę przed negatywnym wpływem światła,
  • kupować w sklepach, w których oliwa extra virgin eksponowana jest w ciemnych miejscach i w odpowiedniej temperaturze,
  • kupować bezpośrednio od producentów lub w sklepach specjalistycznych ze zdrową żywnością, które współpracują z “drobnymi” importerami. Małe firmy importują bezpośrednio od producentów, dbają o systematyczne dostawy świeżej oliwy extra virgin (kupują mniejsze partie ale za to częściej) oraz zwracają uwagę na rodzaj opakowania i ich fabryczne zamknięcie. Wielcy importerzy, obniżająć koszty zakupu oliwy extra virgin i jej transportu, często kupują oliwę w wielkich karnistrach plastikowych, aby potem rozlać ją w mniejsze opakowania. Taka praktyka znacznie obniża jakość oliwy extra virgin.

 

A w domu dbać o właściwe warunki przechowywania.

 

Jak szybko spożyć oliwę po otwarciu?

 

W ciągu 2-3 miesięcy od momentu otworzenia pojemnika (butelki lub puszki) z oliwą extra virgin. Oliwa w napoczętej butelce przez kontakt z tlenem traci na jakości każdego dnia. Warto kupować oliwę extra virgin w takich ilościach, które pozwolą na jej szybkie zużycie. Jeżeli oliwa extra virgin zacznie pachnieć tranem – najlepiej wylać ją dla własnego zdrowia i oczywiście ze względu na nieprzyjemny smak.

 

 

 

lip  10